Kraanbolwerk opgenomen in landelijke publicatie over erfgoedinclusief verdichten

Erfgoedinclusief verdichten

Door de woningnood ontkomt vrijwel geen enkel gebied in Nederland aan de opgave voor verdichting. Op plekken met een hoge erfgoedwaarde, zoals beschermde stadsgezichten, brengt de verdichtingsopgave extra uitdagingen met zich mee. Gelukkig pakken veel gemeenten, ontwikkelaars, stedenbouwkundigen, architecten en andere ontwerpers deze delicate opgave op een erfgoedinclusieve manier op.

De publicatie ‘Erfgoedinclusief verdichten in beschermede stadsgezichten’, in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, belicht twaalf recente voorbeeldprojecten van erfgoedinclusief verdichten. Deze kunnen als inspiratiebron dienen voor de huidige verdichtingspraktijk. Een van de uitgelichte voorbeelden is Kraanbolwerk in Zwolle, ontwikkeld door VanWonen.

Kraanbolwerk: ontwikkelen in een beschermd stadsgezicht

Als ontwikkelaar gaf VanWonen samen met de gemeente Zwolle en meerdere ontwerpteams vorm aan de transformatie van Kraanbolwerk, het schiereiland tussen de Thorbeckegracht en de Friesewal. Na het vertrek van de Schaepman Lakfabriek in 2012 ontstond ruimte voor een nieuwe invulling van deze bijzondere plek aan de rand van de binnenstad. Het resultaat is een compleet woongebied met 130 koop- en huurwoningen, een ondergrondse parkeergarage en een netwerk van steegjes en hofjes die zorgen voor een intieme, stedelijke sfeer.

In de publicatie worden verschillende kwaliteiten van het project uitgelicht:

1) Stedenbouw met oog voor historie: Het plan sluit aan op de rijke geschiedenis van het gebied. De reeks grachtenpanden langs de Thorbeckegracht is doorgezet tot aan het uiteinde van het schiereiland, waarbij elke woning stuk voor stuk is ontworpen. Op de kop van de Friesewal vormen de grotere appartementencomplexen een echo van de vroegere fabrieksgebouwen. Het appartementengebouw De Kraan heeft daarnaast een asymmetrische gevel die doet denken aan de vorm van een historische stadskraan. Het silhouet daarvan is ook geschilderd op de zijgevel.

2) Reconstructie van karakteristieke elementen: Hoewel de bestaande fabrieksgebouwen vanuit constructief oogpunt niet behouden konden blijven, zijn belangrijke onderdelen wel zorgvuldig gereconstrueerd. Zo is de gevel van De Volharding minutieus herbouwd. Achter de gevel is een deel van het oorspronkelijke gebouwd opnieuw gerealiseerd. De andere kant is omgevormd tot een plein dat bereikbaar is via de oude fabrieksdeur aan de kade.

3) Architectonische eenheid: Ondanks de inzet van meerdere architecten is Kraanbolwerk een herkenbaar geheel geworden. Dit komt onder andere door consistent materiaalgebruik en herkenbare, terugkomende motieven. Ook hoog- en laagbouw sluiten naadloos op elkaar aan in vorm en materiaal.

Verdichting zonder identiteit te verliezen

De opname in deze landelijke publicatie bevestigt wat Kraanbolwerk bijzonder maakt: het gebied is zorgvuldig ingepast in een rijksbeschermd stadsgezicht, historische elementen zijn teruggebracht en de architectuur vormt één samenhangend geheel.  Hierdoor is een stadsdeel ontstaan waar verleden en toekomst vanzelfsprekend in elkaar overlopen.

Vanaf het begin is Kraanbolwerk al meer dan alleen een woonplek: er ontstond direct een levendige buurt. Bewoners waren nauw betrokken bij de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving en zij vormen nu een hechte gemeenschap. Dat komt mede door de inrichting van de openbare ruimte, die ontmoetingen stimuleert door het patroon van steegjes en hofjes.

De community en oog voor het verleden maken Kraanbolwerk de ‘huiskamer van de binnenstad’ en een eigentijds monument van fysieke en sociale geschiedenis. Verdichten in het hart van de binnenstad is mogelijk zónder de identiteit van de plek te verliezen.

Meer lezen? Bekijk hier het volledige rapport ‘Erfgoedinclusief verdichten in beschermde stadsgezichten: voorbeeldprojecten 2010-2025’.

Fotografie Kraanbolwerk: Laurens Kuipers, Dingeman Deijs architects, Erik Karst Fotografie