Waarom gezondheid de nieuwe norm moet worden in gebiedsontwikkeling

Ontwikkelen voor de gezondste generaties

“Als gebiedsontwikkelaar heb je een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Zeker wanneer je niet alleen woningen realiseert, maar complete leefomgevingen ontwikkelt,” zegt Miranda Venekamp-Brandt.

De fysieke leefomgeving beïnvloedt gezondheid op meerdere niveaus. Direct, via factoren als luchtkwaliteit, geluidsoverlast, hittestress en blootstelling aan fijnstof of UV-straling. En indirect, via gedrag: hoe mensen zich verplaatsen, of ze elkaar ontmoeten, hoeveel groen ze ervaren en of ze zich veilig voelen in hun buurt.

“De keuzes die wij maken als ontwikkelaar bepalen zaken als hoeveel schaduw er is, hoeveel groen er wordt toegevoegd,” legt Miranda uit. “En we beïnvloeden ook of bewegen vanzelfsprekend wordt en of ontmoeting mogelijk is. Dat raakt direct aan gezondheid en vitaliteit.”

Ze wijst op de ongelijkheid die zichtbaar is in Nederland. “Mensen die opgroeien in minder gezonde woonomgevingen – met bijvoorbeeld minder groen, meer vervuiling, minder voorzieningen, een minder groot sociaal netwerk – leven gemiddeld korter en minder lang in goede gezondheid. Dat vind ik lastig te accepteren. Dat waar je wieg staat en onder welke omstandigheden je opgroeit zo bepalend is.”

Voor haar is gezondheid daarom geen vrijblijvende ambitie. “Als wij invloed hebben op hoe een leefomgeving wordt ingericht, dan is dat een kans. We moeten gezondheid net zo serieus nemen als duurzaamheid. Het zou een vanzelfsprekend onderdeel van gebiedsontwikkeling moeten zijn.”

Van duurzaamheid naar vitaal leven

Duurzaamheid is in de afgelopen jaren stevig verankerd in wetgeving en praktijk. “Voor milieu zijn er inmiddels duidelijke wettelijke kaders,” zegt Miranda. “Denk aan CO2-uitstoot, energieprestatie-eisen, klimaatadaptatie. Maar voor vitaliteit en gezondheid zijn die kaders er nog te weinig.”

VanWonen koos er daarom voor om niet te wachten op regelgeving. In het ESG-manifest wordt expliciet gekozen voor het welzijn van de aarde én van de mens. Dat leidde tot eigen regels rondom vitaal leven en een officiële ESG-rating, als eerste gebiedsontwikkelaar in Nederland.

“We kiezen ervoor om vooruit te lopen. Met onze gebiedsontwikkelingen raken we aan grote maatschappelijke vraagstukken. Van gezondheidsverschillen tot eenzaamheid en hittestress. Als je weet dat jouw keuzes daar invloed op hebben, dan kun je niet afwachten. Dan heb je de verantwoordelijkheid om die invloed bewust en positief in te zetten. Om daadwerkelijk verschil te maken.”

Ontmoeten als ontwerpkeuze tegen eenzaamheid

Miranda noemt eenzaamheid als voorbeeld. Het is een groot en relevant maatschappelijk thema, dat mede beïnvloed wordt door de leefomgeving. Een stille factor die diep ingrijpt in welzijn en gezondheid.

“Je kunt voorwaarden creëren voor ontmoeting in de omgeving. Dat betekent: gezamenlijke binnentuinen. Collectieve ruimtes. Bankjes in het groen. Routes die mensen langs elkaar leiden. Plekken waar verschillende generaties elkaar tegenkomen. Je maakt het daarmee mogelijk dat mensen kiezen voor ontmoeting. En als je dat structureel meeneemt in je ontwerp, kun je bijdragen aan het verkleinen van een eenzaamheidsgevoel.”

VanWonen ontwikkelt voor uiteenlopende doelgroepen. Starters, gezinnen, ouderen. Dat vraagt om een leefomgeving die een afspiegeling is van de samenleving. En dus ook om aandacht voor de maatschappelijke thema’s die daarbij horen. “In die diversiteit zit juist ook een kans om een gezondere leefomgeving te creëren waarbij ontmoeting centraal staat,” stelt Miranda.

Samenwerken met experts

Volgens Miranda zien steeds meer ontwikkelaars het belang van gezondheid. Toch blijft het te vaak bij goede intenties, vindt ze. Daarom kiest VanWonen nadrukkelijk voor samenwerking. Met kennisinstellingen, gezondheidsfondsen en maatschappelijke organisaties.

“Wij zijn ontwikkelaars. Geen gezondheidsexperts. Stel dat je een gebied rolstoelvriendelijk wilt maken. Je verwijdert drempels en denkt dat je daar een goede stap mee zet. Maar als je geen rekening houdt met draaicirkels, bereikbaarheid of zichtlijnen, schiet je alsnog tekort. Dus daar heb je experts voor nodig. Mensen die daar dagelijks mee bezig zijn.”

Die houding past bij de cultuur binnen VanWonen. Toekomstige bewoners worden ook structureel betrokken bij onze woningontwerpen. Het team zoekt actief de dialoog. “We zeggen niet: ‘wij weten wel hoe het moet’. We willen leren. Toetsen. Het samen beter maken. En daar hebben we partners voor nodig.”

Een breed gedragen gezondheidsbeweging

Inmiddels heeft VanWonen zich aangesloten bij een koploperscoalitie van tientallen partijen (naast drieëntwintig gezondheidsfondsen), die zich inzet voor een gezonde toekomst. In november 2025 ondertekende Miranda namens VanWonen de Gezondheidsverklaring: “Daarmee committeren we ons aan een beweging die gezondheid structureel wil verankeren in beleid, economie en het dagelijks leven.”

Het gezamenlijke streven: in 2040 is gezond leven voor veel meer mensen vanzelfsprekend, mede dankzij een omgeving die dit actief ondersteunt. “Met alleen goede intenties kom je er niet,” stelt Miranda. “Dit jaar werken we toe naar een gezondheidstop in november, om gezondheid hoger op de politieke agenda te krijgen.”

Gezondheidssamenwerkingen en -initiatieven

Naast deze coalitie is VanWonen betrokken bij nog meer samenwerkingen op het gebied van gezondheid. Zo nam VanWonen samen met de Hanzehogeschool Groningen, de gemeente Groningen en het UMCG het initiatief voor de aanstelling van een lector ‘Gezonde Stad’. “Hierdoor leren we steeds meer over wat er nodig is om een leefomgeving te creëren die gezondheid en het welzijn van mensen bevordert,” vertelt Miranda.

Sinds 2022 is VanWonen als eerste gebiedsontwikkelaar ook bedrijfspartner van Gezondheidsfondsen voor Rookvrij. Een samenwerking tussen Hartstichting, KWF en Longfonds, en initiatiefnemer van de Rookvrije Generatie. Concreet betekent dit dat in alle projecten rookvrije leefomgevingen worden gerealiseerd, zodat kinderen gezond kunnen opgroeien, spelen en wonen. Ook intern is het bedrijf volledig rookvrij.

Binnenkort ondertekent VanWonen bovendien het Zonvenant van het Huidfonds. Daarmee spreekt het bedrijf uit zich actief in te zetten voor zonveilige leefomgevingen om huidkanker te voorkomen. In projecten wordt nadrukkelijk gekeken naar schaduwplekken en zonbescherming.

Tot slot is VanWonen voor het tweede jaar op rij mede-intiatiefnemer van het Blue Zone Festival, wat in 2026 op 16 april plaatsvindt. Miranda ziet het als een plek waar verschillende domeinen samenkomen. Waar ontwikkelaars, beleidsmakers, zorgprofessionals en andere experts elkaar vinden. “Daar willen we inspireren, maar vooral ook geïnspireerd worden. Je moet uit je eigen bubbel stappen. Anders blijf je doen wat je altijd deed. Gezondheid moeten we niet invullen vanuit aannames, maar vanuit kennis.”

Van Blue Zones naar Purple Zones

Geïnspireerd door de Blue Zones, introduceerde VanWonen het principe ‘Purple Zones’. Een manier om gezondheidsambities en samenwerkingen concreet te vertalen naar gebiedsontwikkelingen, met een knipoog naar de paarse merkkleur.

Blue Zones zijn plekken in de wereld waar mensen langer, gezonder en vitaler leven. Miranda en haar collega’s onderzochten welke factoren uit die gebieden relevant zijn voor gebiedsontwikkeling en waar zij daadwerkelijk invloed op hebben.

Daaruit ontstonden drie pijlers, die centraal staan in de Purple Zones:

1. Ontmoeten – o.a. sociale cohesie, gezamenlijke ruimtes, collectieve tuinen.
2. Bewegen – o.a. wandelroutes, zichtbare trappen, sportmogelijkheden.
3. Gezond wonen – o.a. groen, schaduw, rookvrije omgevingen, aandacht voor hittestress en zonveiligheid.

“Het blijft niet bij theorie,” benadrukt Miranda. “We passen deze principes direct toe in onze projecten.” Zo wordt in plannen bewust gekeken naar schaduwrijke en rookvrije speelplekken, worden bij oplevering AED’s geplaatst met een reanimatiecursus voor bewoners en krijgen bouwplaatsen schaduwdoeken om medewerkers te beschermen tegen UV-straling. “Het zijn soms relatief eenvoudige keuzes,” zegt Miranda. “Maar juist die keuzes maken het verschil voor hoe gezond een leefomgeving uiteindelijk wordt.”

Voor de gezondste generaties

Wie met Miranda spreekt, merkt dat gezondheid voor haar niet zomaar een strategisch thema is. Het raakt iets persoonlijks. “Ik vind het lastig om te accepteren dat waar je opgroeit, hoeveel kansen je krijgt en in wat voor omgeving je woont, zo bepalend kan zijn voor hoe gezond je wordt,” zegt ze.

Die betrokkenheid zie je ook buiten haar werk. Zo doet ze vrijwilligerswerk op de kinderafdeling van een ziekenhuis, coacht het hockeyteam van haar dochter en is vertrouwenspersoon bij de vereniging. “Ik geloof dat je mensen in hun kracht moet zetten,” zegt ze. “Soms heeft iemand daar een zetje bij nodig.”

Diezelfde gedachte past ze toe in haar werk. Ook daar gaat het soms om dat extra zetje. Een leefomgeving kan mensen helpen om in beweging te komen. Om elkaar te ontmoeten. Om zich veilig en gezien te voelen. “Een goed ontworpen wijk kan het verschil maken tussen binnen blijven of naar buiten gaan. Tussen anoniem naast elkaar wonen of elkaar kennen.”

Miranda is realistisch genoeg om te weten dat VanWonen de grote maatschappelijke vraagstukken niet alleen oplost. “We veranderen de wereld niet in ons eentje,” zegt ze. “Maar iedere gebiedsontwikkeling is wel een kans. En daarin werken we graag samen met anderen om deze ambitie te vertalen naar een breed gedragen beweging.”

Voor haar zijn Purple Zones een manier om verantwoordelijkheid concreet te maken. Om gezondheid niet alleen te benoemen, maar er daadwerkelijk naar te handelen. “Als je leefomgevingen ontwikkelt, werk je ook aan gezondheid. Dan moet je verantwoordelijkheid durven nemen en bewuste keuzes maken. Voor ontmoeting, beweging en groen. Voor plekken waar mensen langer vitaal leven. Dat vraagt om ambitie. Niet afwachten tot regelgeving volgt. Niet leunen op goede intenties. Doen wat nodig is. Voor de gezondste generaties, van vandaag én over dertig jaar.”